• Landschapsvisie Flevoland

Scroll to Content

Flevoland is het kroonjuweel van de oer-Nederlandse traditie van het winnen van land op de zee. Visionair vormgegeven en bedacht tot in het kleinste detail: van bomenlaan tot boerenschuur. Een uniek landschap dat we kennen als het land van lucht, licht en leegte. Op basis van voortschrijdend inzicht ontstonden drie verschillende polders: Noordoostpolder, Oostelijk Flevoland, Zuidelijk Flevoland. Een Mondriaanlandschap van wereldfaam, gebouwd door de pioniers van het nieuwe land.

Pioniers van de toekomst
De ruimtelijke kwaliteit van het Flevolandse landschap staat steeds vaker onder druk. Grote ruimtelijke opgaven zoals de energietransitie en woningbouw, drukken hun stempel op de regio. Waar oorspronkelijk elke functie een eigen plek kreeg in de polders, worden gebieden nu steeds multifunctioneler (hybride). Zonder aandacht en zorgvuldigheid leidt dat tot verrommeling van het landschap. Met een negatieve impact op het vestigingsklimaat. Als pioniers van de toekomst moeten we het landschap daarom proactief en integraal vormgeven. Het Programma Landschap van de Toekomst is de eerste regionale richtinggevende visie voor het Flevolandse landschap sinds de aanleg van de polders. 

copyright NOHNIK architecture and landscapes

Essentie van de visie in vier overwegingen: polder-DNA, panorama’s, karakters, hybrides 
De essentie van de landschapsvisie bestaat uit vier overwegingen. Deze zijn van provinciaal belang en moeten bij iedere ontwikkeling in het landschap worden meegenomen. 

Overweging 1: behoud het waterbouwkundig bouwwerk als polder-DNA
Behoud het waterbouwkundig bouwwerk als fundament van de polders en de landschappelijke identiteit. Maak de verschillende onderdelen daarvan beter zichtbaar en beleefbaar: dijk(zones), gemalen, vaarten, sluizen.

Overweging 2: versterk panorama’s langs lange lijnen
Maak je sterk voor de unieke beleving van de open polder. Versterk monumentale belevingsassen om de beleving van het open polderpanorama te garanderen. Geef hieraan per polder onderscheidend vorm. 

copyright NOHNIK architecture and landscapes

Overweging 3: bouw verder aan de drie onderscheidende polderkarakters
Geef het landschap vorm op basis van de ruimtelijke concepten van de drie polders. Versterk deze om opgaven in het landschap een plek te geven en de drie karakters uitgesproken en onderscheidend te maken. 

  • Noordoostpolder: versterk de dorpenring en lanen als herkenbaar kader voor een veranderend Mondriaanlandschap (bodemdaling, kwel), markeer het contrast tussen oud en nieuw land.
  • Oostelijk Flevoland: definieer het netwerk van polderparkwegen als (identiteits-)drager van de polder en raamwerk voor dynamiek, versterk de groene horizon aan de randmeren, geef actief vorm aan aantrekkelijke en toegankelijke stadsranden.
  • Zuidelijk Flevoland: beschouw het rationele poldercarré en de Vogelweg als ruimtelijke constanten, temidden van actief vormgegeven hybride gebieden, koester de sublieme polderervaring in het grootse open landbouwhart.
copyright NOHNIK architecture and landscapes

Overweging 4: werk actief aan ruimtelijke kwaliteit in hybride gebieden
Geef extra aandacht aan hybride gebieden met een hoge dynamiek en waar meerdere opgaven samen komen. Door ontwikkelingen juist hier te bundelen, smeer je deze niet uit over het landschap. Hybride gebieden zijn voorbeeldstellend voor innovatie en verrijking van het Flevolandse landschap. Plekken met een succesvolle uitwerking van opgaven en een uitgesproken ruimtelijke kwaliteit. Voorbeelden van hybride gebieden zijn: 

  • Lelystad kust: mix wonen, bedrijvigheid, klimaatadaptatie en recreatie aan het blauwe hart van Nederland. 
  • Almere/Zeewolde- Oosterwold: gezonde verstedelijking op het grensvlak van landbouw en landschap. 
  • Almere Pampus: modern stedelijk waterfront in verbinding met het blauwe hart van Nederland. 
  • Gebied ten zuiden van Emmeloord: bodemdaling als aanleiding voor verduurzaming van de landbouw en multifunctioneel landgebruik.
  • Lelystad A6-Airport: stadsrand waarin verstedelijking, bedrijvigheid en logistiek worden gekoppeld aan klimaatadaptatie en energie. 
copyright NOHNIK architecture and landscapes

Ruimtelijke kwaliteit van verleden, heden en toekomst 
Als basis voor de visie zijn de 24 kernkwaliteiten van het Flevolandse landschap vastgesteld, samengevat in het Handboek Kernkwaliteiten. Bijvoorbeeld het waterbouwkundig bouwwerk, het Mondriaanlandschap met de kenmerkende verkaveling, de beplanting van lanen en singels en het contrast tussen oud en nieuw land. Deze kwaliteiten vormen de basis voor vernieuwing en verrijking van het landschap van de toekomst. 

Koppeling visie aan grote transities – voorbeelduitwerkingen 
Aan de hand van vijf thema’s zijn grote ruimtelijke transities gekoppeld aan de essentie van de visie en de kernkwaliteiten van het landschap. Voor elke polder is dit uitgewerkt met illustratieve ‘snedes’ door het landschap. Deze tonen hoe opgaven en veranderingen kunnen worden vormgegeven. 

Thema 1: het gezicht van Flevoland in het blauwe hart van Nederland
In het landschap van de toekomst presenteert Flevoland zich met een contrasterende skyline sterker naar de omgeving. Entrees tot de polders vormen aantrekkelijke etalages van het landschap. Met fraaie dijklandschappen en aantrekkelijke nieuwe stedelijke kapen aan het water. Het Markermeer krijgt meer betekenis als ‘Central Lake’ van de metropoolregio. Door een robuust ecosysteem, zachte vooroevers, nieuwe wadden en meer recreatieve functies. Het netwerk van hoofdwaterwegen dat de polders doorkruist, wordt ecologisch en recreatief versterkt. 

Thema 2: veranderende condities in het landelijk gebied
In het landschap van de toekomst beweegt de landbouw mee met veranderende klimatologische omstandigheden zoals bodemdaling en kwel. Tegelijk wordt een omslag gemaakt naar natuurinclusieve landbouw. Met kansen voor strokenteelt, water-gerelateerde landbouw en agroforestry. Bijvoorbeeld in samenhang met het versterken van dorps- en stadsbossen. Er ontstaat een wederkerige relatie tussen stad en landbouw. Herstel van erfbeplanting krijgt prioriteit en wordt in balans gebracht met schaalvergroting. 

Thema 3: nieuwe stad-land relaties 
In het landschap van de toekomst zijn stad en land in evenwicht. Bestaande groen-blauwe raamwerken worden versterkt en uitgebreid, en groeien bij elke kern mee met de stedelijke ontwikkeling. Kenmerkende Flevolandse lange water- en groenstructuren, zijn de basis voor aantrekkelijke stadsranden. Met natuurinclusieve woonmilieus, ruimte voor fietsen en wandelen en een toegankelijk landschap. Grootschalige ontwikkelingen worden gekoppeld aan bestaand stedelijk gebied en ingezet om stadsranden te verrijken en multifunctioneel te maken.

copyright NOHNIK architecture and landscapes

Thema 4: regionaal perspectief voor energielandschappen
In het landschap van de toekomst zijn energielandschappen efficiënt en zorgvuldig ontworpen. Vanuit een regionaal schaalniveau en lange termijnperspectief. Met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, landschapskenmerken, biodiversiteit en beleving. Voor zonne-energie worden zoveel mogelijk daken benut aangezien zon op land een grote ruimtelijke impact heeft. Speciale aandacht gaat uit naar het experimenteren met nieuwe vormen van energieopwekking die zich goed verhouden tot het open polderlandschap (bv. geothermie, warmte-koude winning en opslag). 

Thema 5: rijke en robuuste groenstructuren
In het landschap van de toekomst zijn kenmerkende Flevolandse lanen, singels en bossen aantrekkelijk, veerkrachtig en toekomstbestendig. Met aandacht voor variatie, toegankelijkheid, natuurlijke plaagbestrijding, grote soortenrijkheid en biodiversiteit. Speciale aandacht gaat uit naar het behoud, herstel en versterken van de hoofdbeplantingsstructuren. De dorpenring en assenkruis in de Noordoostpolder, het netwerk van polderparkwegen in Oostelijk Flevoland, het poldercarré en de Vogelweg in Zuidelijk Flevoland. Ze zorgen voor ritme, een menselijke maat en beschutting in de polder.

copyright NOHNIK architecture and landscapes

Jaar: 2021
Type: regionale visie, ontwerpend onderzoek, landschap
Opdrachtgever: Provincie Flevoland
Omvang: ca. 2.400 km2
Status: in ontwerp vastgesteld door Provinciale Staten
In samenwerking met: Provincie Flevoland en Antea Group