Scroll to Content

Ons energiesysteem en de manier waarop we energie opwekken moet ingrijpend veranderen. Kenmerkend voor de fossiele energievoorzieningen is dat het merendeel van de installaties (bijvoorbeeld pijpleidingen) zich in de ondergrond bevindt. Dat staat in schril contrast met de installaties voor duurzame energie: windmolens en zonnepanelen zijn beeldbepalend. Het uitgangspunt zou daarom allereerst moeten zijn dat windmolens zoveel mogelijk op zee worden geplaatst en zonnepanelen op daken in plaats van in het landschap. Het is noodzakelijk om de ontwikkeling van wind- en zonne-energie als integrale ontwerpopgave te zien. Als een waardevolle transitie van het landschap met een balans in de ecologische-, economische-, erfgoed-, en ervaringswaarde. Door preciezer naar landschappen te kijken en zo te ontdekken welke andere opgaven er spelen, kunnen slimme combinaties in grondgebruik worden uitgewerkt. 

Copyright: NOHNIK architecture and landscapes

De veenweidegebieden in Nederland, van Friesland tot het Groene Hart, zijn concrete voorbeelden van oude productielandschappen met een cultuurhistorische en landschappelijke waarde, die vragen om een nieuw perspectief. Door bodemdaling is het waterbeheer in het veenweidegebied ingewikkelder, kwetsbaarder en duurder. Er ontstaan verzakkingen, problemen met funderingen van gebouwen, vernatting en de uitstoot van broeikasgassen door de oxidatie van veen neemt sterk toe. De veenweide heeft tegelijk een grote belevingswaarde voor bewoners en recreanten.

Copyright: NOHNIK architecture and landscapes

In een ontwerpend onderzoek zijn verschillende perspectieven ontwikkeld voor het veenweidegebied. Waarin de opwekking van energie is gekoppeld aan andere gebiedsopgaven zoals de bodemdaling, vernatting, natuur en biodiversiteit. Met als centrale vraag: kan de energietransitie een bijdrage leveren aan een nieuw perspectief voor de problematiek in het veenweidegebied en op welke manier kunnen de cultuurhistorische waarden aanleiding zijn voor de vormgeving van dit perspectief?

Basis hiervoor was een veld-onderzoek waarin met behulp van augmented reality verschillende vormen en opstellingen van energieopwekking schaal 1:1 in het veld werden getest. Reflectie met bewoners, overheden en ontwikkelaars maakte duidelijk dat er een grote behoefte is aan concrete handvatten voor de vormgeving van energielandschappen. Die handvatten zijn uitgewerkt in verschillende perspectieven, vergezichten voor een fictieve veenweidepolder. 

Copyright: NOHNIK architecture and landscapes

De perspectieven zijn grofweg te verdelen in drie groepen: conventioneel (gangbare grootschalige opwekking van wind- en zonne-energie), hybride varianten waarin wordt gezocht naar koppeling van verschillende vormen van energieopwekking met natuur, recreatie en transities die al plaatsvinden in het landschap, en een perspectief dat een geheel nieuwe horizon schetst. De studie richt zich niet alleen op wind- en zonne-energie. Maar ook op vernieuwende vormen van duurzame energie en landgebruik, zoals natte teelten. In de perspectieven is ingegaan op ruimtelijke, juridische, en organisatorische aspecten. Daarnaast zijn globale doorrekeningen gemaakt zodat inzicht werd verkregen in rendement en investering belicht. Zo is in brede zin een beeld gegeven van voor- en nadelen, wenselijkheden en onwenselijkheden. De perspectieven kunnen daarmee behulpzaam zijn voor gebiedsprocessen in de veenweide.

Copyright: NOHNIK architecture and landscapes

Het ontwerpend onderzoek werd gefinancierd door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie in het kader van het programma Nieuwe Energie voor het Landschap. 

Jaar: 2018-2019
Type: ontwerpend onderzoek, landschap
Opdrachtgever: gefinancierd door Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
Status: onderzoek afgerond en gepubliceerd
In samenwerking met: TNO-ECN, Org-ID